Советон Дзыллæйы хъайтар фырты номы кадæн

09.05.2019 09:11
Советон  Дзыллæйы хъайтар фырты номы кадæн

 

Рæстæджы цалх размæ тырны, æнахуыр тагъд цæуы истори, фæлтæртæ кæрæдзи ивынц, æмæ, хъыгагæн, бирæ вазыгджын историон цаутæ, адæмæй рох чи баззад, фæззыгон уылæн мигъты фæхъуызынц ивгъуыдмæ. Фæлæ ис дзыллæты азфысты ахæм цау, кæцы растзæрдæ адæм, стæй Советон Социалистон республикæты цæдисы минæвæрттæ сæ зæрдæтыл кæд фæнды дæр дардзысты. Уый у дуне бындуронæй чи фæивта, æнæхъæн бæстæ бынсæфтæй чи фервæзын кодта, уыцы Цытджын Уæлахизы бон, кæцы бæрæггонд цæуы 1945 азы зæрдæвæрæны мæйы 9-æм бонæй нырмæ.

 

Стыр Фыдыбæстæйы хæст никæуыл ауæрдыдта. Цæгат Ирыстонмæ дар схæццæ. Бирæтæн фæмардысты сæ хъæбултæ, кæстæрæй хистæрмæ, фашистон агрессоры ныхмæ сæрибар æмæ хæдбардзинадыл тохгæнгæйæ.

 

Историон стæтистикæмæ гæсгæ, Цæгат Ирыстоны цæрджытæй алы фæндзæм дæр тох кодта хæсты быдыры. Уымæ гæсгæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты советон адæмы уæлахизмæ стыр бавæрæн чи бахаста, уыцы адæмты номхыгъды фыццаг сты ирон адæм. Уыцы ныфсхаст, хъæбатыр, тыхджын æцæг национ хъайтартæй, Ирыстон сæрбæрзонд кæмæй у, иу у Дойаты Давид Тебойы фырт.

 

Дойаты Давид райгуырд 1912 азы горæтгæроны хъæутæй иу - Джызæлы, хуымæтаг зæхкусæджы хæдзары. Райста астæуккаг æнæххæст ахуыр, стæй колхозы кусын райдыдта. Уым æй хæст æрыййæфта.

 

Тебойы-фырт снысан кодта йæхицæн сæйрагдæр хæслæвæрдæн хæсты цахармæ цæугæйæ тох кæнын Фыдыбæстæйы сæрибардзинадыл фæстаг сулæфтмæ. Хæцангарз йæ къухты, афтæмæй барвæндонæй ацыд фронтмæ.

 

Йæ службæ архайдон æфсады райдыдта 1941-æм азы кæфты мæйы 1133-æм æхсæг полчъы 339-м дивизийы Цæгат Кавказы фронты. Æмполкъонтæ бирæ уарзтой Давиды йе’æнцойад æмæ хæдæфсармдзинады тыххæй; аргъ ын кодтой йе ’нæхуымæтæг миниуджытæн, кæцыты руаджы æнцонæй пырх, куынæг кодта немыцаг знаджы æфсæддонты; сæрыстыр дзы уыдысты: снайперты змæлды сæргъ балæууыди, раздæр ротæйы, батальоны, стæй та полчъы æмæ дивизийы дæр.

 

Фылдæр хатт-иу æхсæвы бацыд знаджы зæххы фæзахстмæ, равзæрста-иу æмбæхсæн æмæ æнхъæлмæ каст цалдæр сахаты онг дæр, фæлæ-иу нæмыг афтæ дæр йæ «милыл» не ‘суад. Æхæм хъуыддæгты-иу Дойаты Давид загъта: «Ай ницы ахстбынат у, ивын æй хъæуы». Æмæ йæ ивта, цалынмæ-иу 5-6 знаджы бæрнлæгтæй нæ ныппырх кодта, уæдмæ.

 

Знаг тагъд фембæрста, арæхстгай архайын кæй хъæуы байдайын, уый. Æвзæр йæ удæн тæрсы, зæгъæ, раст ныхас у, гитлеронтæ дæр уымæ гæсгæ сæхи уæлдай тынг хъахъхъæнын райдыдтой. Уæд Тебойы-фырт агурын райфæсчъылдыммæ. Уым уайтагъд æвзæрст ахстбынатæй диссаджы рæстдзæфæй нæмыг уайын кодта тæккæ «милыл».

 

Уæдæ немыцаг командад куыд нæ бафиппайдтаид снайперы æндиуд æрбабырстытæ, уымæ гæсгæ 1942-æм азы хурхæтæны мæйы 16 боны фашистытæ фехъусын кодтой Дойаты Давиды сæрæн стыр аргъ кæй скодтой, уый. Мызды адджын тæф бирæты сæртæ бахызт æмæ Хъырмы æрдæгсакъадахыл бафтыд знаджы æхстæй зынтæй ирвæзгæйæ. Хъæддыхæй æбуалгъ хъæбатырдзинадимæ цыдысты немыцаг æфсæддонты ныхмæ, пырх сæ кодтой, сæхи Хъырмы зæххыл фидаргæнгæйæ. Тебойы-фырт йæхи ам дæр равдыста: бантыст ын ныссæндын 12 знаджы æхсæн бынаты, ныццæгъдын 5 немыцаг офицеры æмæ 20-æй фылдæр салдаты, уыдоны ‘хсæн 3 снайперы.

 

Бонæй-бонмæ Дойаты-фыртæн тæссагдæр уыд йæ хæцæнгарзимæ знагыл цæуын, алы къахдзæфыл дæр æм æнхъæлмæ каст йæ зиан. Ахæм фадаты снайперæн зын уыд йæ куыст райдианæй кæронмæ иттæг хорзæй сæххæст кæнын, фæлæ уæддæр размæ цыд ныфсджынæй. Уыди афтæ дæр, æмæ-иу йæ хæцæнгарз атакæты ‘хсæн гæзæмæ сифтындзыдта, куы нæ иу ын бантыст, уæд-иу æмбуар хæсты спайда кодта йæ винтовкæйæ.

 

Таманы æрдæгсакъадахмæ бахæццæ 1943-æм азы, уæд ныронг риуыл æрттывтой Сырх Тырысайы 2-аг къæпхæны æмæ Сырх Стъалыйы ордентæ, стæй майдан «За отвагу».

 

Кæй амардта, уыдоны нымæц хæццæ кодта 170-мæ. Дивизион газетты арæх мыхуыр кодтой Тебойы-фырты хъайтарон миты тыххæй. Хуызæгæн, иуæй-иу фыстуатты сæргæндтæ: «Славный сын советского народа», «Мы можем гордиться снайпером Давидом Доевым», «Наша гордость», «Истреблять фрицев, как снайпер Доев», «Слава снайперу Доеву», «Снайпер Доев - гроза гитлеровцев».

 

Æхсæвæй-бонмæ нæ сабыр кодта тох Керчы, æмæ кæд раздæр Дойаты Давид иугай-дыгай немыцаг æфсæддонты агуырдта æмбæхстæй, уæд ныр иууылдæр йæ разы уыдысты: рæстæг ын фаг нæ кодта йæ хæцæнгарз сифтындзынмæ, стæй мил снысан кæнынмæ, фæлæ-иу сампал уæгъд куыддæр æрцыд, афтæиу тæккæ фрицыл суад. Йæ цонг цæф фæци уыцы карз тохы тæмæны, фæлæ ирон хъайтары уыйимæ архайын не’вдæлд, Фыдæбæстæйы фидæн хъахъхъæдта.

 

Уыцы бон, 1943 азы 12 ноябры, æмполкъонтæ Тебойы-фырты фарстой, цас у мард знæгты нымæц. Уый дзуапп радта, ома 226, уыцы рæстæг хъавыд 227-мæ, фæлæ йын нал бантыст… снайперы цур сармадзаны нæмыг стыдта.

 

Изæрмæ тох фæхъус, æмæ Таманы æхсæг дивизийы æфсæддонтæ æркъул кодтой хæстон тырысатæ, загътой «хæрзбон» се’мбалæн.

 

 

Азы фæстæ ССРЦ-ы Сæйраг Советы Президиумы бардзырдæй Тебойы-фырты фæсмæрдон саккаг кодтой Советон Цæдисы Геройы номæй. Керчы астæуккаг уынгтæй иу абон у ирон хъайтары номыл, уымæй уæлдай Давиды ном хæссынц скъола æмæ колхоз. Уæдæ йæ райгуырæн хъæуы дæр рох нæу Тебойы-фырт: Джызæлы 2-æм скъола хæссы Дойаты Давиды ном, хъæуы астæу та хæстоны номыл арвмæ йæхи ивазы стыр цырт.

 

Фæсныхас

 

 

Цалынмæ а дунейы цæрджытæ сæ зæрдæтыл дарой Стыр Фыдыбæстæйы хæстимæ баст цаутæ, уæдмæ фидæны фæндæгтæ Уæлахизы рухсæй уыдзысты ‘фсæст. Æз дæн Ирыстоны суинаг фæлтæры минæвар, æмæ æмбарын, нæ адæмы фидæн махæй аразгæ кæй у, Цытджын Уæлахизы рухс мах къухты кæй ис. Зонын, истори хистæрæй кæстæрмæ кæй цæуы, æмæ фидæны уыцы истори нæ кæстæртæ махæй кæй агурдзысты, уый. Уымæ гæсгæ тырнын ахуырады бæрзæндтæм, цæмæй суинаг рæстæджы æнæкъуылымпыйæ мæ кæстæрæн мæ бон суа мæхи ирон хъайтарты аккагæй равдисын, стæй радзурын ахæм историон цаутæ, кæцытæн нæй рох кæнæн, уыцы ирон æвзагыл, кæцы Сталинграды тугкалæн тохы Плиты Иссæйæн сси Уæлахизы фæрæз.

 

 

 

 

Картина фейком не пройдет

22.06.2020 | 20:47

Избирательные комиссии всех уровней в стране готовятся к общероссийскому голосованию по поправкам в Конституцию РФ. Чем ближе к дате голосования 1 июля, тем активнее дискуссии вокруг темы.

Гиганты пандемии не поддались

16.06.2020 | 11:23

Пока в условиях коронавирусных ограничений большинство пред- приятий малого и среднего бизнеса Северной Осетии были вынуждены приостановить свою деятельность или перейти на удаленную работу, промышленные гиганты республики «Заря Осетии», «Радуга» и «Баспик» продолжили работу. Однако и для них этот период не прошел бесследно – одни потеряли часть своей прибыли, другие сократили производство. О том, как ограничительные меры повлияли на производство республики, читайте подробнее в материале газеты «Слово».

В обход древнего города

16.06.2020 | 11:09

Дорогу «Владикавказ-Моздок» реконструируют в обход древнего города Алан, расположенного близ селения Зильги Правобережного района Северной Осетии. Кроме того, часть памятника археологии, задетая в ходе строительных работ, будет по возможности восстановлена. Об этом журналистам рассказал руководитель Комитета дорожного хозяйства Тариэль Солиев.

Риск, оправданный спасением жизни

09.06.2020 | 18:17

Несмотря на неопытность и риск заразиться, студенты СОГМА и Северо-Осетинского медколледжа вызвались в период пандемии работать в «грязных зонах» республиканских больниц. Для одних – это возможность получить бесценный практический опыт от старших коллег, а для других – способ заработать и помочь семье в период ограничительных мер. Каждый из них уже герой, который, несмотря на страшную инфекцию, в первую очередь решил помогать людям.

Безопасней похода в супермаркет

09.06.2020 | 17:41

ЦИК Северной Осетии обещает жителям республики беспрецедентные меры по обеспечению безопасности здоровья граждан во время голо- сования по поправкам в Конституцию.

РАДИО ГОРОД

ОБСУЖДАЕМОЕ

О волонтерах, меценатах и не всегда адресной помощи

21.05.2020 | 12:34

Парадоксальная ситуация сложилась в Северной Осетии - одной из немногих республик, где благотворительную помощь оказывают десятки меценатов и предпринимателей. И она действительно масштабна. Однако остались люди, которые говорят, что помощь до них так и не дошла. При этом есть и такие, кто получили продуктовую поддержку уже несколько раз. Газета «Слово» постаралась понять причину происходящего, поговорив именно с теми, кто взял на себя ответственность за людей, оставшихся без денег и работы.

«Группы смерти» как угроза жизни подростка

19.05.2020 | 11:08

В социальной сети «ВКонтакте» в последние несколько лет набирают популярность так называемые «группы смерти», где подростков буквально подталкивают к деструктиву.

Награда вернется на родину героя

08.05.2020 | 12:03

Прошло более семи десятков лет, а люди собирают по частицам фрагменты событий, пронзительных человеческих судеб, узнают подробности жизни тех, о которых со времен войны, кроме «ушел на фронт», ничего не известно.

все новости

СУБЪЕКТИВНО

Борода. Не наша культура.

Барбершопы, или парикмахерские для бороды…, да, да, есть и такие, и они становятся привычными заведениями нашего города. Что движет молодыми парнями, которые начинают отращивать огромную, или не очень огромную, бороду?

Кристина КОЛИЕВА

Осетинский язык: лишняя головная боль?

Давайте задумаемся, а что мы де лаем для сохранения нашего языка? Ответ крайне плачевный - абсолютно ничего!

все статьи

ПОЛЕЗНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

Кадастровая палата РСО-А

Картина фейком не пройдет

22.06.2020 | 20:47

Избирательные комиссии всех уровней в стране готовятся к общероссийскому голосованию по поправкам в Конституцию РФ. Чем ближе к дате голосования 1 июля, тем активнее дискуссии вокруг темы.

Гиганты пандемии не поддались

16.06.2020 | 11:23

Пока в условиях коронавирусных ограничений большинство пред- приятий малого и среднего бизнеса Северной Осетии были вынуждены приостановить свою деятельность или перейти на удаленную работу, промышленные гиганты республики «Заря Осетии», «Радуга» и «Баспик» продолжили работу. Однако и для них этот период не прошел бесследно – одни потеряли часть своей прибыли, другие сократили производство. О том, как ограничительные меры повлияли на производство республики, читайте подробнее в материале газеты «Слово».

В обход древнего города

16.06.2020 | 11:09

Дорогу «Владикавказ-Моздок» реконструируют в обход древнего города Алан, расположенного близ селения Зильги Правобережного района Северной Осетии. Кроме того, часть памятника археологии, задетая в ходе строительных работ, будет по возможности восстановлена. Об этом журналистам рассказал руководитель Комитета дорожного хозяйства Тариэль Солиев.

все материалы

АРХИВ

<<< 2020, Июль >>>
пн вт ср чт пт сб вс
  12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031