Советон Дзыллæйы хъайтар фырты номы кадæн

09.05.2019 09:11
Советон  Дзыллæйы хъайтар фырты номы кадæн

 

Рæстæджы цалх размæ тырны, æнахуыр тагъд цæуы истори, фæлтæртæ кæрæдзи ивынц, æмæ, хъыгагæн, бирæ вазыгджын историон цаутæ, адæмæй рох чи баззад, фæззыгон уылæн мигъты фæхъуызынц ивгъуыдмæ. Фæлæ ис дзыллæты азфысты ахæм цау, кæцы растзæрдæ адæм, стæй Советон Социалистон республикæты цæдисы минæвæрттæ сæ зæрдæтыл кæд фæнды дæр дардзысты. Уый у дуне бындуронæй чи фæивта, æнæхъæн бæстæ бынсæфтæй чи фервæзын кодта, уыцы Цытджын Уæлахизы бон, кæцы бæрæггонд цæуы 1945 азы зæрдæвæрæны мæйы 9-æм бонæй нырмæ.

 

Стыр Фыдыбæстæйы хæст никæуыл ауæрдыдта. Цæгат Ирыстонмæ дар схæццæ. Бирæтæн фæмардысты сæ хъæбултæ, кæстæрæй хистæрмæ, фашистон агрессоры ныхмæ сæрибар æмæ хæдбардзинадыл тохгæнгæйæ.

 

Историон стæтистикæмæ гæсгæ, Цæгат Ирыстоны цæрджытæй алы фæндзæм дæр тох кодта хæсты быдыры. Уымæ гæсгæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты советон адæмы уæлахизмæ стыр бавæрæн чи бахаста, уыцы адæмты номхыгъды фыццаг сты ирон адæм. Уыцы ныфсхаст, хъæбатыр, тыхджын æцæг национ хъайтартæй, Ирыстон сæрбæрзонд кæмæй у, иу у Дойаты Давид Тебойы фырт.

 

Дойаты Давид райгуырд 1912 азы горæтгæроны хъæутæй иу - Джызæлы, хуымæтаг зæхкусæджы хæдзары. Райста астæуккаг æнæххæст ахуыр, стæй колхозы кусын райдыдта. Уым æй хæст æрыййæфта.

 

Тебойы-фырт снысан кодта йæхицæн сæйрагдæр хæслæвæрдæн хæсты цахармæ цæугæйæ тох кæнын Фыдыбæстæйы сæрибардзинадыл фæстаг сулæфтмæ. Хæцангарз йæ къухты, афтæмæй барвæндонæй ацыд фронтмæ.

 

Йæ службæ архайдон æфсады райдыдта 1941-æм азы кæфты мæйы 1133-æм æхсæг полчъы 339-м дивизийы Цæгат Кавказы фронты. Æмполкъонтæ бирæ уарзтой Давиды йе’æнцойад æмæ хæдæфсармдзинады тыххæй; аргъ ын кодтой йе ’нæхуымæтæг миниуджытæн, кæцыты руаджы æнцонæй пырх, куынæг кодта немыцаг знаджы æфсæддонты; сæрыстыр дзы уыдысты: снайперты змæлды сæргъ балæууыди, раздæр ротæйы, батальоны, стæй та полчъы æмæ дивизийы дæр.

 

Фылдæр хатт-иу æхсæвы бацыд знаджы зæххы фæзахстмæ, равзæрста-иу æмбæхсæн æмæ æнхъæлмæ каст цалдæр сахаты онг дæр, фæлæ-иу нæмыг афтæ дæр йæ «милыл» не ‘суад. Æхæм хъуыддæгты-иу Дойаты Давид загъта: «Ай ницы ахстбынат у, ивын æй хъæуы». Æмæ йæ ивта, цалынмæ-иу 5-6 знаджы бæрнлæгтæй нæ ныппырх кодта, уæдмæ.

 

Знаг тагъд фембæрста, арæхстгай архайын кæй хъæуы байдайын, уый. Æвзæр йæ удæн тæрсы, зæгъæ, раст ныхас у, гитлеронтæ дæр уымæ гæсгæ сæхи уæлдай тынг хъахъхъæнын райдыдтой. Уæд Тебойы-фырт агурын райфæсчъылдыммæ. Уым уайтагъд æвзæрст ахстбынатæй диссаджы рæстдзæфæй нæмыг уайын кодта тæккæ «милыл».

 

Уæдæ немыцаг командад куыд нæ бафиппайдтаид снайперы æндиуд æрбабырстытæ, уымæ гæсгæ 1942-æм азы хурхæтæны мæйы 16 боны фашистытæ фехъусын кодтой Дойаты Давиды сæрæн стыр аргъ кæй скодтой, уый. Мызды адджын тæф бирæты сæртæ бахызт æмæ Хъырмы æрдæгсакъадахыл бафтыд знаджы æхстæй зынтæй ирвæзгæйæ. Хъæддыхæй æбуалгъ хъæбатырдзинадимæ цыдысты немыцаг æфсæддонты ныхмæ, пырх сæ кодтой, сæхи Хъырмы зæххыл фидаргæнгæйæ. Тебойы-фырт йæхи ам дæр равдыста: бантыст ын ныссæндын 12 знаджы æхсæн бынаты, ныццæгъдын 5 немыцаг офицеры æмæ 20-æй фылдæр салдаты, уыдоны ‘хсæн 3 снайперы.

 

Бонæй-бонмæ Дойаты-фыртæн тæссагдæр уыд йæ хæцæнгарзимæ знагыл цæуын, алы къахдзæфыл дæр æм æнхъæлмæ каст йæ зиан. Ахæм фадаты снайперæн зын уыд йæ куыст райдианæй кæронмæ иттæг хорзæй сæххæст кæнын, фæлæ уæддæр размæ цыд ныфсджынæй. Уыди афтæ дæр, æмæ-иу йæ хæцæнгарз атакæты ‘хсæн гæзæмæ сифтындзыдта, куы нæ иу ын бантыст, уæд-иу æмбуар хæсты спайда кодта йæ винтовкæйæ.

 

Таманы æрдæгсакъадахмæ бахæццæ 1943-æм азы, уæд ныронг риуыл æрттывтой Сырх Тырысайы 2-аг къæпхæны æмæ Сырх Стъалыйы ордентæ, стæй майдан «За отвагу».

 

Кæй амардта, уыдоны нымæц хæццæ кодта 170-мæ. Дивизион газетты арæх мыхуыр кодтой Тебойы-фырты хъайтарон миты тыххæй. Хуызæгæн, иуæй-иу фыстуатты сæргæндтæ: «Славный сын советского народа», «Мы можем гордиться снайпером Давидом Доевым», «Наша гордость», «Истреблять фрицев, как снайпер Доев», «Слава снайперу Доеву», «Снайпер Доев - гроза гитлеровцев».

 

Æхсæвæй-бонмæ нæ сабыр кодта тох Керчы, æмæ кæд раздæр Дойаты Давид иугай-дыгай немыцаг æфсæддонты агуырдта æмбæхстæй, уæд ныр иууылдæр йæ разы уыдысты: рæстæг ын фаг нæ кодта йæ хæцæнгарз сифтындзынмæ, стæй мил снысан кæнынмæ, фæлæ-иу сампал уæгъд куыддæр æрцыд, афтæиу тæккæ фрицыл суад. Йæ цонг цæф фæци уыцы карз тохы тæмæны, фæлæ ирон хъайтары уыйимæ архайын не’вдæлд, Фыдæбæстæйы фидæн хъахъхъæдта.

 

Уыцы бон, 1943 азы 12 ноябры, æмполкъонтæ Тебойы-фырты фарстой, цас у мард знæгты нымæц. Уый дзуапп радта, ома 226, уыцы рæстæг хъавыд 227-мæ, фæлæ йын нал бантыст… снайперы цур сармадзаны нæмыг стыдта.

 

Изæрмæ тох фæхъус, æмæ Таманы æхсæг дивизийы æфсæддонтæ æркъул кодтой хæстон тырысатæ, загътой «хæрзбон» се’мбалæн.

 

 

Азы фæстæ ССРЦ-ы Сæйраг Советы Президиумы бардзырдæй Тебойы-фырты фæсмæрдон саккаг кодтой Советон Цæдисы Геройы номæй. Керчы астæуккаг уынгтæй иу абон у ирон хъайтары номыл, уымæй уæлдай Давиды ном хæссынц скъола æмæ колхоз. Уæдæ йæ райгуырæн хъæуы дæр рох нæу Тебойы-фырт: Джызæлы 2-æм скъола хæссы Дойаты Давиды ном, хъæуы астæу та хæстоны номыл арвмæ йæхи ивазы стыр цырт.

 

Фæсныхас

 

 

Цалынмæ а дунейы цæрджытæ сæ зæрдæтыл дарой Стыр Фыдыбæстæйы хæстимæ баст цаутæ, уæдмæ фидæны фæндæгтæ Уæлахизы рухсæй уыдзысты ‘фсæст. Æз дæн Ирыстоны суинаг фæлтæры минæвар, æмæ æмбарын, нæ адæмы фидæн махæй аразгæ кæй у, Цытджын Уæлахизы рухс мах къухты кæй ис. Зонын, истори хистæрæй кæстæрмæ кæй цæуы, æмæ фидæны уыцы истори нæ кæстæртæ махæй кæй агурдзысты, уый. Уымæ гæсгæ тырнын ахуырады бæрзæндтæм, цæмæй суинаг рæстæджы æнæкъуылымпыйæ мæ кæстæрæн мæ бон суа мæхи ирон хъайтарты аккагæй равдисын, стæй радзурын ахæм историон цаутæ, кæцытæн нæй рох кæнæн, уыцы ирон æвзагыл, кæцы Сталинграды тугкалæн тохы Плиты Иссæйæн сси Уæлахизы фæрæз.

 

 

 

 

Автор статьи: Беруаты Виктория

«Рай» с дырявой крышей

14.12.2018 | 16:26

К беженцам в Тарское поехали без всякой договоренности, местные жители сразу показали дорогу к заброшенной старой школе, на краю селения. Но общаться с представителями прессы согласился только Важа Гурдзешвили, да и то из вежливости, остальные наотрез отказались.

Банкротство с умыслом

04.12.2018 | 17:24

Новый конкурсный управляющий определил признаки преднамеренного банкротства Бесланского маисового комбината.

Первый. Передовой

21.11.2018 | 11:42

Как привлечь бизнес-ангелов, какова судьба деревьев в Комсомольском парке и правда ли, что Гассиев выбирает СОГУ, об этом на встрече с журналистами в пресс-центре газеты «Слово» рассказал ректор Северо-Осетинского государственного университета имени Коста Хетагурова Алан Огоев. Сегодня госуниверситет дает множество информационных поводов: интересные проекты, события, внедряемые прогрессивные технологии и международное сотрудничество - журналистам было о чем спросить руководителя опорного вуза региона.

ОБЕЗВОЖЕННЫЙ НУЗАЛ

02.11.2018 | 12:57

УЖЕ ГОД Ж ИТЕЛИ ГОРНОГО ПОСЕЛКА ЛИШЕНЫ САМОГО НЕОБХОДИМОГО - ВОДЫ

«Виктория» за землю

12.10.2018 | 12:14

Тема «Виктории» продолжает подниматься. Пожалуй, пусть и поздновато, но выскажусь и я. Тем более, что я видимо осталась единственной из участников встречи журналистов, блогеров и чиновников, кто ничего в итоге об этом не написал.

ПРИШЛО ТВОЕ ВРЕМЯ ТВОРИТЬ ДОБРО

11.10.2018 | 18:18

Когда я начинаю мечтать, мне хочется,чтобы у каждого человека на часах было напоминание: "Время творить добро". Возможно, когда-нибудь одна из крупных корпораций воспользуется этой идеей, и "добрые" часики станут мировым трендом. А пока этого не происходит, творение таких дел нужно брать в свои руки, как это и сделали студенты факультета журналистики.

Открывая сезон

07.10.2018 | 14:30

15 октября, в день рождения Коста Хетагурова спектаклем «Фатима» осетинский театр откроет свой 84-й, предъюбилейный сезон. Перед открытием сезона, художественный руководитель театра Владислав Колиев пригласил весь коллектив на совещание - так он сам назвал состоявшуюся встречу.

Первые суды на стороне «Электроцинка»

03.10.2018 | 11:01

Суд принял решение по первым двум искам "Электроцинка" против Росприроднадзора, в котором встал на сторону металлургического предприятия. Во вторник в Промышленном суде Владикавказа завершился судебный процесс, по итогам которого судья Фатима Моргоева вынесла решение в пользу "Электроцинка" и отменила постановление Росприроднадзора о привлечении к административной ответственности завода за отсутствие паспортов на 38 отходов 1-4 класса опасности.

"Электроцинк" VS Росприроднадзор

13.09.2018 | 18:15

Предприятие металлургического комплекса УГМК оспаривает претензии республиканского Росприроднадзора, выдвинутые по итогам внеплановых проверок ведомства. По их результатам "Электроцинку" вменено штрафов на сумму около 1,5 миллиона рублей. Будет платить эти деньги завод или нет - решит суд. А пока газета "Слово" разбиралась - почему надзорный орган не согласен с утверждением завода, что отходы легко превратить в рентабельные промежуточные продукты и как пыль от штукатурки может быть похожа на дым от производства.

Ждут помощи

13.09.2018 | 18:09

Спустя 14 лет после бесланской трагедии несколько человек - бывших заложников – до сих пор нуждаются в медицинской помощи. Газета "Слово" встретилась с председателем организации "Матери Беслана" Сусанной Дудиевой, чтобы узнать, какая конкретная помощь нужна каждому из этих людей, может быть так она быстрее дойдет до нужного адреса.

РАДИО ГОРОД

ОБСУЖДАЕМОЕ

Когда даже сердца не жалко

06.06.2019 | 20:15

На форуме «Без границ» в Тамиске состоялась долгожданная встреча подопечного фонда «Быть добру» Руслана Илаева, который живет с врожденным пороком сердца, с жителем Тобольска Виктором Королевым, который хотел отдать Илаеву свое сердце.

На сцене – особенные

30.05.2019 | 13:36

Они мечтают о большой сцене, учатся доверять окружающему миру, преодолевать эмоциональные барьеры и просто улыбаться. Во Владикавказе работает театральная студия для детей с расстройствами аутистического спектра. О терапевтической силе занятий здесь психологи говорят с восхищением.

Спасшая тысячи жизней

08.05.2019 | 12:50

Под руководством старшей операционной сестры Татьяны Мухачевой медицинское отделение под Ковелем в 1944 году обслужило более 18 тысяч тяжелораненых солдат. Она всю свою жизнь посвятила служению людям и Родине, а контузия и ранение осколком бомбы не помешали медсестре дойти до Берлина.

все новости

СУБЪЕКТИВНО

Борода. Не наша культура.

14.11.2018 | 15:03

Барбершопы, или парикмахерские для бороды… да, да, есть и такие и они становятся привычными заведениями нашего города. Что движет молодыми парнями, которые начинают отращивать огромную, или не очень огромную, бороду?

Кристина КОЛИЕВА

Осетинский язык: лишняя головная боль?

17.10.2018 | 10:59

Давайте задумаемся, а что мы де лаем для сохранения нашего языка? Ответ крайне плачевный - абсолютно ничего!

все статьи

АРХИВ

<<< 2019, Июнь >>>
пн вт ср чт пт сб вс
     12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930