Нæ фæсивæд, æгъдау æмæ нæ фидæн
Нæ республикæйы фæсивæды хъуыддæгты фæдыл Комитетæн йæ куыст ахадгæ æмæ вазыгджын у. Рæзгæ фæлтæры хъомыладæн цы мадзæлттæ аразы, уыдонæн аргъ скæнæн дæр нæй. Бирæ лыггæнинаг фарстатæ æвзæры иудадзыгдæр сæ царды, æнахъомты нывыл рæзтæн цæлхдуртæ чи æвæры, ахæмтæ. Сæ алыг кæнын та алыхатт ныййарджыты къухты не ’фты. Бæлвырддæр та сæ базондзыстæм, уæлдæр амынд Комитеты фæсивæды æфсæддон-патриотон хъомылады центры национ хайады разамонæг Касаты Валентины фырт Аслæнбегæй.
- Аслан, зæгъ-ма, дæ куысты хæстæ цавæр сты, цы бантыст афæдзы дæргъы уæ къухты?
- Цыппар азы размæ райдыдтон кусын Комитеты æмæ мæхицæн скодтон сæрмагонд концепци - куыст мæхæдæг куыд уынын, уымæ гæсгæ мæ архайды бындур аразын. Ацы ран мæм фæкастысты нæ Комитеты сæргълæууæг Джусойты Руслан, центры хицау Хъайтыхъты Аслан æмæ йæ хæдивæг Тъехты Эльбрус. Баныхас кодтой районты сæргълæуджытæ æмæ скъолаты директортимæ, цæмæй мын мæ куыстæн уавæртæ уа, ууыл. Скъолатæм, техникумтæм æмæ уæлдæр ахуыргæнæндæттæм цæуын æмæ сын æгъдæуттæ æмæ традициты фæдыл лекцитæ кæсын. Ирон литературæйы абон цы фысджытæ ис, уыдон сын бæлвырддæр амонын, æвзаджы фарстатæ, уымæн æмæ скъолаты æмæ иннæ ахуыргæнæндонты мадæлон æвзаг уæлæнгæйтты ацæуынц. Нæ фæзонынц ирон æвзаджы истори, æгъдæуттыл чи кусы, уыдоны, стæй ирондзинад. Ирондзинад та æз уый хонын, æмæ сæрдыгон, Тæмисчъы лагерь «Хохаг»-ы сывæллæттимæ кусгæйæ сын, амонæм ирон хæринæгтæ, æгъдæуттæ æмæ культурæйы фарстатæ. Лагеры чызджыты хæринаггæнджытæ фæахуыр кæнынц чъиритæ, лæппуты та кусарт кæныныл. Стæй хуымæтæджы конд дæр нæ, хъуамæ чызг æмбара, цæй фæдыл конд цæуынц чъиритæ, кæд дзуары бонæн, уæд фидар фæтк бадара. Сыгъдæг уой канд йæ уæлæдарæс, къухтæ æмæ мигæнæнтæ нæ, фæлæ ма йæ хъуыдытæ дæр. Йемæ уыцы рæстæг мачи ныхас кæна, йæхимидæг хорз хъуыддæгтыл хъуыды кæна. Стыр Хуыцауы нæ чъиритæ æмæ галæргæвстытæ нæ хъæуынц, фæлæ йæм сыгъдæгзæрдæйæ æмæ сыгъдæг хъуыдытимæ скув. Иугæр нын нæ фыдæлтæй баззад æртæ уæливыхы кæнын, уæд сæ хъуамæ бæлвырд зоной рæзгæ фæлтæртæ, цæмæн æмæ куыд кæнгæ сты, уый. Кæд æнæуи хæрынмæ, уæд дæ архайд дæр хуымæтæгдæр, кæд æмæ дзуарæн, уæд та биноныг æмæ æмбæлгæ фæтк даргæйæ. Нæ фыдæлтæ-иу цыхт дæр сæрмагондæй нывонд кодтой, уæдæ царв дæр. Нæ сæм уыд æвналæн. Цыхтиу хæндыджы нывæрдтой урс хъуымацы кæнæ бинты тыхтæй, ома иннæ цыхтытæм æвналгæйæ нывондагмæ мачи бандзæва. Уыдон лыстæг фарстатæ сты, фæлæ нæ фыдæлты æгъдæуттæ сты, хæхты æнæфыст закъон æмæ сæ æххæст кæнын дæр хъæуы раст, нымдгæйæ. Чызджы искæд бон йæ ног хæдзармæ цæуын хъæуы, лæппуйы та бинонты хъуыддаг бакæнын, æмæ уыцы фарстатыл дæр бæлвырд ныхас кæнæм. Чындзы ацæуыны размæ уал чызг бирæ миниуджытæй æххæст хъуамæ уа. Афтæ нæ зæгъын, æмæ уартæ æстдæсæм дуджы куыд уыдис, абон дæр чындзы хæстæ ахæм уой, зæгъгæ, рæстæджытæ сæхи ивддзинæдтæ хæссынц, æмæ дзы хуыздæр цы у, уыдон сæм абон бафтау. Лæппутæ та лагеры кусарт кæныныл ахуыр кæнынц. Бацамонæм сын, уæнгтæ куыд хуыйнынц, ирон æгъдаумæ гæсгæ дзы фынгыл кæцы хай куыд æвæргæ у, уыдæттæ. Махæй цы фæсивæд ацыд, уыдон абон сæ сыхы æмæ хъæубæсты мидæг ирон æгъдæуттæ зонынц æмæ сæ æххæст дæр кæнынц: Гасситы Алан, Бирæгъты Сослан, Гуацъæты Сослан, Вахтанг Мусульбес. Ацы фæсивæд ныр студенттæ сты, фæлæ ирон æгъдау сæ туджы ис.
- Ирон æгъдæутты лагер «Хохаг»- мæ куыд бахауынц сывæллæттæ?
- Нæ республикæйы Фæллойы æмæ социалон рæзты министрад саразынц номхыгъдтæ. Фыццаджыдæр ацы къордмæ хаст æрцæуынц æвæрæз бинонты сывæллæттæ, сидзæртæ, стæй иннæ категоритæ. Мах та, фæсивæды хъуыддæгты фæдыл Комитеты æфсæддон-патриотон хъомылады центры кусджытæ, уырдæм хъомылгæнджытæй ацæуæм кусынмæ. Раздæр лагерь уыдис Дыгургомы КомыАрты. Фæлæ уыцы фæз уæйгонд æрцыд. Уыдыстæм-иу пансионат «Урсдон»-ы дæр. Ныр та «Тæмискъ»-ы. Лагеры программæ райдайы 25 майы æмæ сентябрмæ ахæссы. Сывæллæтты гыццыл Тæмискъ кæй хонынц, уымæн йæ куыст афæдзы дæргъы у. Сывæллæттæ дзы скъоламæ цæуынц, ахуыр кæнынц, куыд æмбæлы, афтæ. Сæ разамонæг Цæгæраты Зæлинæ уыцы лагермæ цы цæстæй кæсы æмæ йæ цы уавæры дары министрады æххуысæй, уый хуымæтæг ныхæстæй радзурæн нæй. Алцæуыл дæр архайы лæмбынæг æмæ бæстон. Йæ кусджытæ дæр сывæллæттыл куыд фу-фу кæнынц, уый диссаг у.
- «Хохаг»-мæ ныййарджытæ сæ сывæллæтты куы ’рвитой, уæд æппындæр мацæуыл сагъæс кæной?
- Дæ хæдзармæ ацу æмæ йæм æстдæс боны фæстæ ссу æмæ йæ ралас, æндæр сæ мацæй мæт уæд. Се стырдæр хъаст сывæллæттæн уыдзæн - тыххæй мын хæрын кæнынц, зæгъгæ. Сывæллон æнæ рафыдуаг кæнгæйæ нæ зоны хи дарын æмæ йæм кæмдæр бæрзонд хъæлæсы уагæй сдзурæм, фæлæ уыцы хъæр дæр, дзыхæй йеддæмæ, зæрдæйæ нæ цæуы. Лагерты вæййынц 18-25-аздзыдтæ дæр æмæ уыдонæн хъæуы хицæн скъола. Цæмæй сæ ахуыр кæной, сывæллæттимæ куыд кусгæ у, ууыл. Уымæн æмæ нæ зонынц сывæллæттимæ кусын. Цалдæр боны курсытæ ацæуынц, фæлæ уыдон ахуыртæ не сты. Фæкæсын æмæ равзарын сывæллæттæй, фидæны ардæм æххуысгæнæгæй, стæй хъомылгæнæгæй чи æрбацæудзæн, ахæмты. Тыджыты Альберты æмæ цалдæр чызджы райстон. Фæцæттæ сæ кодтон, цæмæй дарддæр кусой. Ныр фарон Альберт йæхæдæг уыдис лагеры разамонæг. Фæлæ лагермæ æхца кусынмæ чи цæуы, уый куыст ахадгæ никуы уыдзæн. Искæй сывæллæттимæ æхцатæ кусæн нæй. Æртæ сæдæ сывæллоны дæм куы уа, уæд уыдоныл дзуапп дæттын хъæуы, æхцайы мæт нæ, фæлæ. Уыцы æстдæс боны ды се ’ппæтæн дæр дæ мад дæр æмæ фыд дæр æмæ бæрнондзинад хъуамæ æнкъарай. Цæстдард хъæуы иудадзыг. Сывæллæттимæ кусынæй зындæр архайд, æвæццæгæн, Хуыцау не ’рхъуыды кодта, фæлæ сын дæхи куы бауарзын кæнай, уæд иунæг сывæллон дæр фыдуаг циу, уый нæ зондзæн. Фыдуаг кæнынæн дæр сын рæстæг хъуамæ уа. Лагеры куыст æмæ сывæллæтты уавæр алыхатт дæр бæрæг кæны, фæллойы æмæ социалон рæзты министры хæдивæг Маматы Анжелæ. Алы къуыри дæр ацæуы Тæмискъмæ æмæ æркæсы фадæттæм, цы хъуаг æййафынц нæ хъомылгæнинæгтæ, уымæ. Хæринаг сын лæвæрд цæуы бон фондз хатты, лагеры къуыри дыууæ хатты фыдджынты бон вæййы. Цыбырдзырдæй, сæрдыгон дæр æмæ афæдзы дæргъы дæр Тæмисчъы сывæллæттæм Комитеты ’рдыгæй хорз каст цæуы. Кусæм, архайæм, цæмæй сæ дзæгъæл митæм æмæ æнæпайда цоппаймæ ма ’вдæла.
- Æгъдæуттæ сын амонут, ирон бæрæгбæттæ дæр скæнут?
- Æнæмæнг, Тымбыл хъæды дзуары бон нæм лагеры алцыдæр вæййы: кусарт, чъиритæ, бæгæны. Скæнæм ирон бон дæр (осетинское подворье) кæй хонæм, ахæм: нартхоры кæрдзын, дзыкка, ирон цæхтон æмæ бирæ ирон хæринæгтæ бацæттæ кæнæм. Мæскуыйæ нæм фыццаг каналы журналисттæ дæр ма ’рбацыдысты æмæ нæ нæ бæстæйы сæйраг телеуынынадæй равдыстой. Сывæллæттæн бацамонæм, ахæм бæрæгбæтты кæй нæ фæтчы карчы фыд, айк æмæ æндæр хæринæгтæ хæрын. Тæмисчъы хъæуы хистæр Ботъоты Æхсары-иу æрхуыдтам æмæ нын-иу скуывта не ’ртæ чъирийы. Нæ Комитет бацархайдта ирон хъæзтытæ дæр сног кæныныл, нæ фыдæлтæм сæ кæстæрты хъомылады вазыгджыныл нымад чи уыдысты, ахæмтæ. Мыггæгты æмæ институтты ’хсæн дæр абон скæнынц ахæм хъæзтытæ, фæлæ сын бындур фæстæмæ сæвæрдта нæ центр. Джусойты Руслан фæсивæды тыххæй алы фарста дæр зæрдиагæй æххæст кæны.
- Фидæны уæм цы фæндтæ ис?
- Ис ма нæм ног æхсæнадон организаци «Ног фæлтæр». Йæ сæргълæууæг у Парламенты депутат Бæззаты Алан æмæ нæ хъуыдыйы ис, ног аз нæхи бындурыл ирон æгъдæутты хицæн скъола саразын. Уым уыдзæн ирон æвзаджы æмæ литературæйы ахуыртæ дæр. Нæ мадæлон æвзаг æмæ нæ фыдæлты æгъдæуттæ бахъахъхъæныны фарстатæ бæрнонæй æххæст кæнын - нæ сæйрагдæр хæс. Хъуамæ национ идея уа Хицауады æмвæзадыл. Уый нæй, уæд сывæллонимæ дæр архайыны мадзæлттæ дзæгъæлы сты. Акæсæм-ма абоны ирон æвзаджы чингуыты темæтæм. Æз, ирон æвзаджы ахуыргæнæг уæвгæйæ, бирæ хатт нæ бамбарын, фæлтæрæны мидис цы домы ахуырдзауæй, уый. Зындæр ма ныууадз, ахæм дзырдтæ æмæ хæстæ лæвæрд цæуынц сывæллæттæн. Цас хуымæтæгдæр æрмæг æмæ хæслæвæрд уа скъоладзауæн, уыйбæрц ын æнцондæр уыдзæн йæ мадæлон æвзаг сахуыр кæнын. Æмæ нæм цы бирæ ног хъуыдытæ æмæ фæндтæ ис, уыдон царды рауадзыныл архайдзыстæм дарддæр дæр.
- Аслан, бузныг дæ дзуаппытæй.
Дадтеты Тамилæ
Къам ист у Касаты Аслæнбеджы архивæй
