Дзæджыхъæу - культурон фæз
Бирæтæн бæлвырд у, фæстаг рæстæг Дзæуджыхъæуы культурон фæз кæй фæуæрæхдæр, схъæздыгдæр. Нæ курдиатджын фæсивæды руаджы нæ уарзон сахары фæзынд бирæ ног æрдæмадтæ - музыкæ, кафт, литературæ, поэзи, кино æмæ бирæ æндæр фæзты. Дзæуджыхъæуы уазджытæ арæх фæдзурынц, сæ фыццаг æрбацыды сæм диссаг кæй фæкаст, ахæм бæрзонд, культурон къæпхæныл кæй ис сахар, уый. Хабар æцæгдæр афтæ кæй у, уый нæ алкæйы бон дæр у æнæгуырысхойæ бамбарын. Ахæм фадат уыд нæ сахары цæрджытæн ивгъуыд къуыри дæр.
Горькийы æмæ Ленинæйы уынгты тæккæ тигъыл лæууы рæсугъд сырхгонд арæзт – типографи æмæ галерея «Ариант принт». Сабаты изæрæй йæ царæй пъолмæ рудзгуытæй уыд фенæн, поэзийы уылæнтæ арæзты къултæ алы ирд хуызтæй куыд сахуырстой. Уæлдай æхсызгондæр та уыд уыцы поэзимæ байхъусын. Ахæм мадзæлтты уæвгæйæ, адæймаг рæстæджы фесæфы. Мæхимæ дæр афтæ каст, цыма «æвзист æнусы» æрыгон поэтты ’хсæн фестадтæн.
Сфæлдыстадон изæры саразæг Ортабайты Тимур радзырдта йе ’рхъуыдыйы мидисы тыххæй: «Мæ хъуыдымæ гæсгæ, æнæмæнг хъæуы кусын литературон фæз фæуæрæхдæр кæныныл, уæлдайдæр та ирон литературæйы фæз. Ахæм сфæлдыстадон изæр мын фыццаг хатт бантыст скæнын, фæлæ мæ зæрдæ дарын, нырма бирæ кæй уыдзысты, ууыл. Кæй зæгъын æй хъæуы, аивадон мадзæлттæ фылдæр кæнынц нæ сахары, æмæ уый дзуры нæ культурæйы хъæздыгдзинадыл».
«Квартирниктæ» кæй хонынц, ахæм мадзæлттæ кодтой дыууынæм æнусы дæр. Ахæм æрдæмад æвзæрст æрцыд фыццаджыдæр сусæг кæй уыдысты уыцы æмбырдтæ, уый тыххæй. Фæлæ сæ фæстæдæр адæм бауарзтой æмæ апарахат сты. «Квартирникты» архайджытæ куыд дзурынц, афтæмæй ацы мадзалы хуызæн ис йæхи уаг, йæхи – ницæимæ абаргæ уд. Чи ’рбацæуы, уыдон цыма цæрæнбонты зыдтой кæрæдзийы, афтæ балымæн вæййынц. Стæй ахæм æмбырды рок кæнæ техно нæ азардзынæ æмæ нæ ахъаздзынæ. «Квартирникты» фидауынц зæрдиаг лирикон зарджытæ. Зын нæу уыцы мадзалмæ бахауын Дзæуджыхъæуы дæр. Арæх сæ кæнынц аивадон къордтæ «Рагон», «Уацамонгæ» æмæ æндæртæ.
Бынтон æндæр хуызы Дзæуджыхъæуы арæзт цæуынц «хъазтизæртæ». Фыдæлты мадзал ногæй ссардта бынат ирон адæмы зæрдæты. Уый тыххæй стыр бузныг зæгъæм нæ курдиатджын æрыгон фæсивæдæн, кæцытæ зæрдиагæй бацархайдтой ацы хабарыл. Цалынмæ нæ бæстæ зын хæстон рæстæджытæ нæ баййæфта, уæдмæ хъазт алы мæйрæмбоны дæр конд цыди Дзæуджыхъæуы кæнæ Хетæгкаты Къостайы номыл парчы, кæнæ Сабырдзинады проспекты. Ныр хъазты музыкæ æмæ уынæр иу цасдæр ныссабыр. Цæй тыххæй æмæ та кæд срухс уыдзысты сахары цæрджыты зæрдæтæ кафт æмæ зардæй - бафарстам националон мадзалы саразджытæй иуы - Чихваты Георгийы. «Хъазтизæртæ райдайдзыстæм ногæй аразын уалдзæджы кæнæ сæрды райдайæнмæ хæстæгдæр. Кæй зæгъын æй хъæуы, хъазтизæрты хабар бæлвырд нæу, уымæн æмæ махæй аразгæ нæу. Фæлæ сабыргай райдайдзыстæм æмæ нæ хъус дардзыстæм адæмы уды уагмæ, сæ хъуыдытæм.
Кæд мадзалы ныхмæ дзурджытæ нæ уа, уæд нæ хабар кæндзыстæм. Мæ хъуыдымæ гæсгæ, хъазтизæр у нæ сахары мадзæлттæй сæ ахсджиагдæртæй иу. Фыццаджыдæр уый тыххæй, æмæ фæсивæдæн ис фадат горæты мидæг хуыздæр базонын националон культурæ. Фенынц дзы ахæм кæфтытæ, кæцытæ раздæр нæ зыдтой, фехъусынц ахæм зарджытæ, кæцытæ никуы фехъуыстой. Сæ бон у немæ дæр азарын. Цыбыр дзырдæй, националон хъазты хай фестынц. Мадзал арæзт фæцæуы къуыри иу хатт, адæм фæлмæцгæ дæр нæ фæкæнынц æмæ культурæимæ дæр сæхи бæттынц. Вæййы афтæ, æмæ нæм профессионалон кафджытæ дæр саккаг кæнынц æмæ сæ зонындзинæдтæ ’цæгдæр фæуæрæх вæййынц».
Ахæм националон мадзæлттæ стыр пайда хæссынц ирон культурон фæзæн, æмæ нæ зæрдæ дарæм, тагъд рæстæджы та Дзæуджыхъæуы уынгты кæй азæлдзæн аив музыкæ. Нæ сахары культурæйы ног хуыз сты сæрибар музыканттæ. Нæ сæ къултæ хъæуы, нæ цар. Æгæрон арвы бын сбадынц æмæ лæвар кæнынц сæ курдиат алы рацæуæгæн. Кæй зæгъын æй хъæуы, сæ зарын адæмы зæрдæмæ куы фæцæуы, уæд сын нæ бавгъау кæнынц мызд дæр.
Зынаргъ газеткæсджытæ, сымахмæ хорз кæсы ахæм культурон равзæрд? Мæ хъуыдымæ гæсгæ дзы, æвзæрæй бæлвырд ницы ис. Зарынц æрмæстдæр горæты астæу, хæдзæрттæй дардгомау æмæ æнафонмæ нæ. Сæ зарджытæ та, кæй зæгъын æй хъæуы, арæх вæййынц адæмæн уарзон æмæ классикон. Стæй, ’вæццæгæн, хорз у, музыканттæн кæй ис амал се ’хцайы уавæр фæхуыздæр кæнын. Æхсызгон у, Дзæуджыхъæу хорзырдæм кæй ивы, нæ культурæ дидин кæй калы æмæ хъæздыгæй хъæздыгдæр кæй кæны. Мах та уын дарддæр дзурдзыстæм нæ сахары культурон царды тыххæй.
Æрмæг бацæттæ кодта Мамиаты Дианæ.
Къамтæ æрбарвыста автор
