Мæ дæсныйад - мæ зæрдæйы бæллиц
Сабибонтæ… Алæмæттаг ивгъуыд афон… Куыд хъæлдзæг æмæ рог вæййынц сабитæ, куыд æнæмæт цард кæнынц! Цас æмæ цас цин хæссы зæрдæйæн уыдоны хъæлдзæг хъазт æмæ худт. Рæстæг иу ран нæ лæууы. Цард абухы гуылфгæнгæ донау. Сабитæ рæзынц. Æмæ ‘рхæццæ вæййы скъоламæ бацæуыны афон. Ныййарджытæ мæт кæнынц, уæдæ куыд уыдзæн скъолайы «мæ къона», зæгъгæ. Фæлæ уыцы чысыл «къона» скъоладзауы ном хæссы сæрыстырæй.
Æрцыд мæ рад дæр. Фыццаг нæуæндаг къахдзæфтæ бакодтон æз дæр скъолайы къæсæрæй. Уыцы æнæныфсхаст цадæггай бацыдæй мæ размæ байгом æгæрон ахуырады дуне, зонындзинæдты денджыз.
Фыццаг ахуыргæнæг… Ацы дыууæ дзырды хæссынц семæ цыдæр æнахуыр æхцондзинад, зæрдæйы æвæрынц ныфс, хонынц фидæнмæ. Æвæццæгæн, йæ фыццаг ахуыргæнæджы чи нæ хъуыды кæны, чи ферох кæны, ахæм адæмтæ стæм хатт æмбæлынц, йе та æппындæр нæ. Уый мадау у сывæллонæн хæстæг. Саби-скъоладзау йæ гыццыл зæрдæйы ног бæллицтæ раргом кæны йæ фыццаг ахуыргæнæгæн, йæ ахуыры фæндагыл цы фыццаг æнтыстдзинæдтæ йæ къухы бафты, уыдоныл дæр йæ уарзон ахуыргæнæгимæ цин кæны. Уайтагъд атæхы цыппар азы. Цас зындзинад æрцæры сывæллоны зæрдæйы, йæ фыццаг ахуыргæнæгæй куы фæхицæн вæййы, уæд. Æз дæр бавзæрстон ацы уавæр, куы базыдтон, æндæр ахуыргæнджытæ кусдзæн немæ, уый. Бирæ рæстæг æппынæдзухдæр кодтон кæугæ. Афтæ мæм касти, цыма дуне ныттармылазон ис, мæ зæрдæйы хастон æнкъард хъуыдытæ. Скъоламæ мæ цæуын дæр нал фæндыди. Фæлæ та дарддæр бахаудтæн фæлмæн ахуыргæнджыты къухмæ. Мæ зæрдæйы бузныгад хæссын æз абоны онг дæр.
Царды цалх йæ зилынæй иу уысм дæр нæ лæууы, размæ тындзынц адæм дæр. Мæн дæр цард ахаста йæхи фæндæгтыл. Æрлæууыд царды ног дуг. Мæ зæрдæйы бæллицтæ æмæ рухс хъуыдытæ сæххæст кæныны фадат мын радта скъола, мæхи скъола, йæ дуæрттæ мæнæн ногæй куы бакодта парахатæй, уæд. Йæ къæсæрæй æрбахызтæн ныр ахуыргæнæгæй.
Диссаг!.. Æз — Ахуыргæнæг... Зæрдæ риуæй цыма ныртæккæ рагæпп кæндзæн, афтæ мæм касти, мæ фыццаг урок раттынмæ куы бахызтæн къласмæ, уæд. Æмæ кæд фыццаг къахдзæфтæ скæнын уыд тынг зын, уæддæр сабиты фæрцы, сæ цæхæр цæстытæ, сæ цымыдис, сæ райдзаст цæстæнгас уынгæйæ, райдыдтам семæ иумæ мæ фæндаг ахуырады бæрзæндтæм. Ацыдтæн мæ зæрдæйы фæндмæ гæсгæ, мæ нысан сæххæст кæнынмæ. Цалынмæ скъолайы къæсæрæй нæма бахызтæн, уæдмæ мæ хъуыдыкæнынад, мæ нысантæ уыдысты бынтон æндæр. Фæлæ ам, скъолайы, ссардтон æз мæ фæндтæн, мæ бæллицтæн сæ хуыздæртæ, сæ раргом кæныны мадзæлттæ.
Алы дæсныйадæн дæр ис йæхи домæнтæ, йæхи кодекс. Зæгъæм, дохтырты кодексыл нымад у Гиппократы номæй ард бахæрын. Йæ фыццаг фæдзæхст у: «Зиан ма ‘рхæсс адæймаджы æнæниздзинадæн». Æмæ ахуыргæнæджы дæсныйадмæ дæр ис ахæссæн ацы кодекс: «Ма ‘рхæсс зиан сабийы рæзгæ удæн». Мæ сæйрагдæр хæсыл нымайын уый, æмæ сывæллонæн, скъоладзауæн йæ миддуне бамбарын, йæ зæрдæмæ йын фæндаг ссарын, æмæ макуы бамынæг кæнын цæхæркалгæ зынг сабийы зæрдæйы, макуы бауромын рæзгæ удты абухгæ суадон.
Скъолайы къæсæрæй бахизгæйæ, мæ размæ цингæнгæ куы ратæхынц сабитæ, уæд куыд хъуамæ ма цин кæнон æз дæр?! Адæймаг цыфæнды тыхст æмæ фæллад куы уа, уæддæр сæ рæвдауæн ныхæстæй, сæ хуымæтæгдзинадæй, сæ зæрдæхæлардзинадæй, сæ цæхæрцæст цæстытæй йæ зæрдæ барухс вæййы.
Къласмæ бахызтæн. Бæстæ ныссабыр. Сæ райдзаст цымыдис цæстæнгасыл бæрæг у, æнхъæлмæ кæй кæсынц ахуыргæнæджы разныхасмæ. Æмæ æрвылбон дæр афтæ… Æппынæдзух дæр мæ зæрдыл дарын уый, æмæ мæ разы кæй бады Ирыстоны рæзгæ фæсивæд, Ирыстоны фидæн, нæ нæртон адæмыхатты фидæн, нæ сомбон. Абон нæ сабитæ скъолайæ хъуамæ рахæссой сæрыстырдзинад сæ ирондзинадæй, сæ сахъгуырд рагфыдæлтæй, сæ кадджын æмзæххонтæй. Ме стыр хæстæй иуыл нымайын ахуыр кæнын нæ рæзгæ фæсивæд ирон æгъдау æмæ ирон æвзагæн аргъ кæнын, цæмæй йыл макуы сыстырзæрдæ уой, цæмæй сæрыстыр уой сæ чысыл нацийы хъæздыг историйæ, цæмæй сæ зæрдæты гуыра цымыдисдзинад нæ национ æмæ историон бынтæ иртасынмæ æмæ сæ бахъахъхъæныныл архайой.
Æппынæдзухдæр мæ зæрдыл дарын, скъола ахуыргæнæгæй кæй райдайы, уый, ахуыргæнæгæй, кæцыйæн йæ уарзондзинадæн кæрон нæй, кæцы йæхæдæг фыццаджыдæр тырны зонындзинæдтæм, скъоладзауы циныл цин кæны, йæ мастыл маст, сывæллæттæм дары кæддæриддæр фæлмæн цæстæнгас. Ахæм сты мæнæн дæр мæ принциптæ.
Кæд æмæ скъолайы къæсæрæй бакастæн æрæджы æмæ мæ бон нæу бирæ æнтыстдзинæдтæй раппæлын, уæддæр зонын фидарæй — æз дæн мæ бынаты. Мæ размæ цы стыр хæстæ ис, уыдонмæ бонæй-бон ныфсджындæр къахдзæфтæ кæндзынæн. Æз «хуымæтæг» ахуыргæнæг нæ дæн, æз дæн мадæлон æвзаджы ахуыргæнæг. Мæ алы ныхасæй дæр, мæ алы фæзилæнæй, мæ алы къахдзæфæй дæр хъуамæ сабийы зæрдæйы гуырын кæнон мадæлон æвзагмæ уарзондзинад, фæндондзинад уыцы ‘взагыл дзурынмæ. Патриотизмы мотивтæ гуырын кæнын кæстæр фæсивæды зæрдæты — уый у мæ хъомыладон хæстæн сæ сæйрагдæр.
«Если учитель соединяет в себе любовь к делу и к ученикам, он — совершенный учитель», - загъта кæддæр Лев Толстой. Кæй зæгъын æй хъæуы, æппæтæй æххæст адæймаг нæй, нæ уыдзынæн æз дæр. Фæлæ сæрыстырæй абон мæ бон у зæгъын: «Æз иу уысм дæр нæ фæсмон кæнын, мæхимæ кæй райстон хæс сабиты ахуыр кæнын, ууыл. Мæ куыст у мæнæн уарзон, кæй ахуыр кæнын, æрвылбон мæ рæстæджы фылдæр хай цы сабитимæ æрвитын, уыдон та мын сты уæлдай уарзондæр».
Хуытъинаты Маринæ.
Æрмæг ист у телеграм-канал «Ирон нау»-æй,
къам - гом информацион фæрæзтæй
