Спорты культурæ

Адæмы зонды спорт æнгом баст у æнæниздзинадимæ. Кæй зæгъын æй хъæуы, ахæм хъуыдыйы ныхмæ дзурын зын у. Спорты культ рагæй æрбынат кодта алы адæмы хатты ‘хсæн. Алы бæстæйы дæр фылдæр уарзынц æмæ аргъ кæнынц йæхи спорты хуызæн. Зæгъæм, Канадæйы уарзынц æмæ архайынц хоккейыл, Бразилийы - футболыл, Ирыстоны æмæ æгас Кавказы - хъæбысæйхæстыл. Ахæм хицæндзинад баст у адæмты царды уаг æмæ цæрæнбынæттимæ. Канадæйы уазæлттæ лæвæрдтой стыр фадат уынджы ихыл хъазынæн, хъарм бæстæты та ныхмæвæрд уавæр – æнæхъæн аз ис гæнæн цъæх науыл кæнæ хуырыл хъазын футбол, волейбол æмæ æндæр сæрдыгон спорты хуызтæй. Уæдæ Ирыстоны Кавказы богæлттæ æмæ тыхбарджыты тыххæй таурæгътæ дзырдтой нырма нæ рагфыдæлтæ. Ахæм таурæгъты ‘хсæн хъуыстгонддæр уыд «Орайдæйы таурæгъ».

Куыд фæзынди Кавказы кæцыдæр адæмты зарджыты элемент «орæйдæ»? Куыд дзурынц, афтæмæй кæддæр кæцыдæр комы цард тынг тыхджын æмæ хъаруджын чызг Орайдæ. Иу бон йæ фыд, чызджы стыр тых рагæй чи бамбæрста, уый, арвыста Орайдæйы сыхаг коммæ. Уым арæзт æрцыди стыр ерыс богæлтты ‘хсæн. Фæлæ мадзалы архайыны бар уыд æрмæстдæр нæлгоймæгтæн. Уæд чызг йе ’фсымæры дарæс скодта æмæ бамбæхста йæ цæсгом. Ерыстæм æрцыд Тебердайæ хъуыстгонд богал, ничи йыл тых кодта, никæйы бон ыл цыд ныр цалдæр азы. Фæлæ тебердайаг чызгимæ хæцынтæ куы райдыдта, уæд ыл Орайдæ уайтагъд фæтых. Хистæртæ фæрсынц уæлахиздзауы, кæй фырт у, зæгъгæ. Гæнæн нал уыд, æмæ Орайдæ раргом кодта йæ цæсгом. Хохы ‘гъдæуттæм гæсгæ, уыцы ерыс фæхудинаг кодта чызджы дæр æмæ тебердинагы дæр. Сылгоймагæн нæ уыд бар æцæгæлон нæлгоймагмæ бандзæвын, се ‘ппæттæй тыхджындæр богалæн та уыд стыр хæрам, сылгоймагæн кæй фæхæрды, уый. Цæмæй уыцы худинаг æмбæрст æрцæуа, уый тыххæй хистæртæ уæлахиздзауы радтой тебердинагæн моймæ.

Чындзæхсæвы чызджы куы рацæйкодтой, уæд ын йæ фæдыл хъæр кодтой йæ ном – Орайдæ. Чындзæхсæв бæрæг кодтой цалдæр боны, уæдмæ фæзынд зарæг, кæцыйы адæм стыр кад кодтой Орайдæйы стыр тых æмæ ныфсæн.

Зарæг фæсивæды зæрдæмæ афтæ тынг фæцыд, æмæ йæ иннæ чындзæхсæвты дæр зарын райдыдтой. Ахæм чызг-богалтæ абон дæр бирæ ис. Кæй зæгъын æй хъæуы, сылгоймæгтæ афтæ раджы нæ райдыдтой спорты архайын. Фæлæ бæлвырд ис зæгъæн, се ’нтыстдзинæдтæ кæй сты тынг бирæ алы спорты хуызы дæр. Алчи сабийы бонтæй фæстæмæ спорты кæцыдæр хуыз уарзы фылдæр. Уыцы бастдзинæдтæ фæзынынц нырма скъолайы физкультурæйы ахуыры. Футбол, баскетбол, волейбол, атлетикæ – ацы спорты хуызтæ хуымæтæджы нæ вæййынц æнæмæнг скъолайы программæйы. Иууылдæр хауынц Уæрæсейы уæрæхдæр æмæ кадджындæр æрдæмаддæм.

Не стыр бæстæ ахсы Зæххы 11,4 проценты, уымæ гæсгæ йæ алы къуымты адæмы царды уагимæ хицæн кæны сæ уарзон спорты æрдæмад дæр. Фæлæ сæрмагондæй се ’хсæн ис цалдæр се ’ппæтæй кадджындæртæ.

Футбол

Спорты хуызтæй иу дæр нæ фæтых уыдзæн футболыл кадæй. Футболæй куыд Уæрæсейы, афтæ ‘нæхъæн дунейы дæр хъазынц куыд профессионалтæ, афтæ æнæуи футболуарзджытæ дæр. Йæ хæрзиуджыты ‘хсæн – йе ’нцондзинад дæр. Матч самал кæнынæн бирæ фæрæзтæ нæ хъæуы, фаг уыдзæн цыфæнды спортивон фæз æмæ пурти. Афтæмæй футбол рагæй хауы спорты классикон хуызтæм.

Хоккей

Дыккаг рæнхъ бацахста зымæгон спорты хуыз. Уый апарахат ис нырма советон дуджы. Уæд СССР-ы иугонд командæйæн нæ уыд æмбал ихыл. Уæрæсейы хоккеисттæ æвдисынц профессионалон хъазт æмæ сты хуыздæрты ‘хсæн. Абон Канадæйы иугонд командæимæ Уæрæсе дих кæны дунеон хоккейы стырдæр æнтыстдзинæдтæ: 27 чемпионы титултæ дунейы чемпионатты. Уымæ гæсгæ иугонд командæмæ ‘рхауд кадджын ном «Красная машина».

Чи зоны, Ирыстоны дæр апарахат уа хоккей. Æрæджы республикæйы байгом ног аренæ «Тагбан». Арæзт конд æрцыд дунеон домæнтæм гæсгæ æмæ дæтты Ирыстоны спортсментæн ног фæрæзтæ. «Тагбаны» руаджы сывæллæтты бон уыдзæн архайын дунеон чемпионаттæ æмæ олимпиадæты.

Волейбол

Се ‘ппæтæй уæрæхдæр спорты хуызты номхыгъды æртыккаг у волейбол.

Хъазынц куыд нæлгоймæгтæ, афтæ сылгоймæгтæ дæр. Сымах дæр дзы æнæмæнг хъазыдаиккат скъолайы кæнæ уынджы. Волейбол райрæзын кæны сæрæндзинад, къорды кусынад æмæ афтæ дарддæр. Куыд дзурынц, афтæмæй волейболæй хъазгæйæ адæймагæн фæхуыздæр вæййы йæ удыуаг. Уæрæх у пляжы волейбол дæр. Уыцы хъазт арæхдæр æвзарынц улæфты рæстæг дæттæ æмæ денджызты был. Æнтыстдзинæдтыл куы дзурæм, уæд Уæрæсейы нæлгоймæгты иугонд командæ рамбылдта 2012 азы Олимпиадæйы сызгъæрин майдантæ, Европæ, Дунеон чемпионат æмæ Лигæ нацийы дæр. Сылгоймæгты иугонд командæ дыууæ хатты уыд дунеон чемпион æмæ æхсæз хатты рамбылдта Европæйы чемпионаттæ.

Баскетбол

Номхыгъды кæронмæ фæхæццæ кæнæм. Цыппæрæм бынат ахсы баскетбол. Хонынц æй цæрдæг æмæ арæхстдзинады символ.

Профессионалон баскетболистмæ хъуамæ уа сæрмагонд физикон фæрæзтæ æмæ æнæмæнгæй асæй хъуамæ уа бæрзонд. Фæлæ æнæуи ахъазынмæ хъæуы æрмæстдæр фæндон, пурти æмæ бæскетболон цæг.

Рог атлетикæ

Нæ номхыгъды фæстаг спорты хуыз хонынц спорты паддзах. Ахæм ном атлетикæ райста, адæймаджы ‘нæниздзинадæн стыр пайда кæй хæссы, уый тыххæй. Уæрæсейы æмæ дунейы ацы спорт æвзарынц тынг бирæтæ. Рог атлетикæмæ хауынц дугъ, бæрзæндмæ æмæ дæргъмæ гæппытæ, спортивон цыд, эстафетæ æмæ æндæртæ.

Сæрмагондæй Ирыстоныл куы дзурæм, уæд ам, æнæмæнгæй, кадджындæр спортивон æрдæмадтæй иу у уæгъдибар хъæбысхæст. Лæмбынæг æм йæ хъус чи нæ дары, уыдон уæддæр зонынц хъæбысхæсты уæлахиздзауты нæмттæ. Олимпиадæтæ æмæ дунеон чемпионатты алы майдан нæ гыццыл Ирæн у стыр кады хос.

Уыцы фæзы фыццаг къахдзæф скодта Андиаты Сослан. Сæрмагондæй республикæ бацæттæ кодта цыппæрдæс олимпийаг чемпионы.

Ирыстон рагæй айхъуыст йæ спортивон æнтыстдзинæдтæй - Хуыцау зæгъæд, цæмæй азæй-азмæ фылдæр кæной. Уый дзуры, фыццаджы дæр, регионы фæсивæд кæй æвзарынц æнæниз цард, ууыл. Спортивон наци у фидар наци, æмæ хъуамæ спорты культурæ уарзын кæнæм нæ кæстæртæн.

Фарс бацæттæ кодта Мамиаты Дианæ

Къамтæ ист сты гом информацион фæрæзтæй