"Мæрдтæм мемæ ницы ахæсдзынæн, ацы дзаумæттæ баззайдзысты адæмæн"

Гогичаты Изольдæйы ном Ирыстоны зоны алы æрыгон сылгоймаг. Йæ нывæфтыд дзаумæтты ног цардмæ бакъахдзæф кæнын у тынг кадджын æмæ бæллиццаг. Фæлæ Изольдæйы курдиат националон дарæс хуыйыны арæнтæй дард ахызт. 2023 азы Дзæуджыхъæуы æвдыст æрцыд хореографион спектакль «Нарты. Новое время древнего искусства». Уый фæдыл ацы аз Гогичаты Изольдæ æвдыст æрцыд Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон премимæ. Уыцы равдыст у нырыккон ирон культурæйы стыр хæзна. Æмæ йæ кæд абон фæсивад уыйбæрц нæма ’мбарынц, уæддæр цæудзæн рæстæг, æмæ спектаклы кад бæрзондæй-бæрзонддæр кæндзæн.

Спектакль

Сæвæрдыл бакуыстой æвдай хореографы. Гогичаты Изольдæйы ныхæстæм гæсгæ, аивадон къорд тынг стыр куыст бакодта, алчидæр зæрдиагæй бацархайдта йæ куыстыл. Дæс мæйы бæрц архæйдта Изольдæ йæ кусджытимæ Нарты кадджыты хъайтарты дарæс бахуыйыныл. Дзаумæттæ æнæмæнг хъуамæ уыдаиккой историкон æгъдаумæ гæсгæ раст хуыд. Куыд райгуырд хореографион спектаклы æрхъуыды æмæ йæ куыд æххæст кодтой аивадон къорды архайджытæ, ууыл аныхас кодтам Гогичаты Изольдæимæ.

- Æз цы премимæ балæвæрдтон, уый чындзыты къабатæм ницы бар дары. Бирæ азты дæргъы фембырд кодтон дарæстæ. Стæй сыл фæстæдæр ноджыдæр бакуыстон æмæ бацархайдтам хореографион спектакль «Нарты. Новое время древнего искусства»-йæн цард раттын. Куыддæр мæм уыцы фæнд фæзынд, афтæ Ослаты Сосланмæ фæдзырдтон æмæ йæ бафарстон, ацы фæнд куыд хуыздæрæй сæххæст кæнæм. Уæд рæвдз нæма уыдтæн, æмæ кæрæдзийæн радтам рæстæг ахъуыды кæнынмæ, куыд сæххæст кæнæм ацы аивадон æрхъуыды. Уыцы ныхасыл рацыд дыууæ азæй фылдæр æмæ куы бацæттæ дæн, уæд та ногæй фæдзырдтон Сосланмæ. Æрбадтыстæм æмæ райдыдтам хъуыды кæнын, нæ аивадон къордмæ кæй фæхонæм, ууыл. Хореографтæй равзæрстам Гуылæрты Радион æмæ Козаты Жаннæйы. Хабар сценæристы ’взарынмæ куы рцыд, уæд иузæрдионæй загътам - Налдыхъуаты Зæлинæ. Спектаклы музыкæ иууылдæр у ногæй фыст, æмæ уыцы куыстмæ фæхуыдтам Плиты Мураты. Къорд сæмбырд кодтам, радзырдтам сын не ’рхъуыды æмæ сæ зæрдæмæ тынг фæцыд. Бирæ куыстам, зæрдиагæй куыстам. Куы бацæтæ стæм, уæд æй адæмæн равдыстам. Абоны онг æвдыст æрцыд дыууæ хатты æмæ та йæм ногæй бакæсын уыдзæн нæ сахар Дзæуджыхъæуы боны. Æвдыст цæудзæн лæвар алкæмæндæр Сæрибардзинады фæзы.

- Ахæм бæстон равдыстæн хъуыд тынг бирæ дарæс, æмæ хуымæтæг дарæс нæ, фæлæ нæртон тематикæмæ гæсгæ хуыд. Куыд архайдтат, уый ма нын, дæ хорзæхæй, раздур.

- Бахуыдтам æдыппæтæй сæдæ æвдай аст костюмы. Сæ нымæц дæр бирæ уыд, рæстæг дæр нын нæ фаг кодта дарæсы фылдæр хайæн эскизтæ сныв кæнын. Хуыйджыты раз лæууыдтæн æмæ сын къухæй амыдтон, куыд цы кæнын хъæуы, уый. Тынг зын куыст уыд, фæлæ мæ куыд тынг фæндыд ацы æрхъуыды рæсугъдæй равдисын, афтæ рæсугъд рауад кæронбæттæны. Разы дæн нæ куыстæй.

- Изольдæ, куыд загътай, афтæмæй ныр æртыккæгæм хатт балæвæрдтай Къостайы премимæ, фæлæ дын æй райсын нæма бантыст.

- О, фæлæ мын ацы хатт куы нæ бантыса, уæд мæм уый фæкæсдзæн тынг æгад. Цы дзаумæттæ бахуыдтам нæ хореографион спектаклæн, уыдонæн ис бирæ хæрзиуджытæ алы бæстæтæй: ацы аз дæр та хуынд стæм ног равдыстмæ Италийы. Мæ зæрды ис саразын ацы арæзты Ирон дарæсы музей. Уым æвдыст цæудзæн националон дарæс, сæ фарсмæ та - алы бæстæтæй хæрзиуджытæ. Мæнæн уыдзæн тынг хъыг, уыдæтты астæу куы нæ уа мæ райгуырæн бæстæйы нысаниуæг.

Мæрдтæм мемæ ницы ахæсдзынæн, уыцы дзаумæттæ баззайдзысты адæмæн. Цæлынмæ зæххы къорийыл адæм уа, уæдмæ цæрдзысты уыцы дарæстæ æмæ сæ нæ цоты цоты цот дæр уындзысты. Мæнæн æппæт хæрзиуджыты астæу Хетæгкаты Къостайы преми у кадджындæр.

Модæ

- Чызг æрбацæуы, æмæ йын консультант равзары, йæ цæсгомыл цавæр хуыз тынгдæр фидауы, уый. Уымæн æмæ урсытæ дæр цалдæр хуызы сты, сæрмагондæй та - фондз. Иу - сæнтурс, иннæтæ - уымæй тардæр. Бакæсæм чызджы цæсгоммæ, цавæр хуыз ыл фидауы. Уымæй райдайæм. Уый фæстæ йæ сбарæм, йæ бæрцытæ йын сисæм. Кæрдæг æй скæрды, хуыйæг æй бацæттæ кæны фыццаг барынмæ (примерка). Уый фæстæ скæнæм нывæфтыд, цæмæй чызг йæхæдæг равзара йæ къæртткъабайы хуыз. Мæх дæр æм æвзарынмæ фæкæсæм, уал азмæ цæст хорз райдыдта æвзарын æмæ æмбарын, кæуыл цы хуыздæр сфидаудзæн. Ныртæккæ бирæты хъæуы стыр орнамент, дурджын æмæ æрттиваг, æмæ ахæм куы нæ ссарынц, уæд ацæуынц. Фæлæ куыст чи ’мбары, уый ардыгæй нæ ацæудзæн. Алы дарæсыл дæр кусæм мæйæ æртæ мæйы онг – иу чындзы къабайыл. Утæппæт куыст зын у, бирæ тыхтæ æмæ рæстæг ын хъæуы раттын. Æмæ чызджытæ куы ’рбацæуынц, уæд сын æй февдисын, цас фыдæбон ис уыцы къабайыл, фæлæ йæ бирæтæ не ’мбарынц.

Иу цыппар-фондз азы размæ кодтам тынг нывæфтыд - дурджын къабатæ, æмæ-иу дарæс рауад тынг уæззау. Уыдис дзы цалдæр килæйы дуртæ, дзындз (жемчуг) æмæ афтæ дарддæр. Фæлæ ныр архайæм ууыл, цæмæй чындзæн уа æнцондæр лæууын, æнцондæр уа йе змæлд. Стæй архайæм, цæмæй цы æрмæгæй пайда кæнæм, уый дæр рæуæгдæр уа.

- Модæ тагъд ивы, æмæ, æнæмæнг, бар дары националон дарæсмæ дæр. Куыд аивта къæртткъабаты модæ Ирыстоны фæстаг рæстæг?

 - Уæдæ, раст зæгъгæйæ, арæхдæр къæртткъабаты модæйы ивддзинæдтæ рацæуынц мах æрмдæсныдонæй. Иу рæстæджы архайдтам хызгондтæй (кружева), фæстæдæр райдыдтон пайда кæнын дзындзæй, æндæр ницы уыд къабайыл. Уæд мах фыццаг райдыдтам кусын уыцы æрмæгимæ. Кæй зæгъын æй хъæуы, дзындз уæззау у, æмæ иу къаба аст-дыууадæс килæйы уæз кодта. Æмæ уыцы чындзытæ тæригъæд уыдысты. Фæстæдæр нæм фæзындысты францусаг хызгондтæ фæрдгуытимæ. Стæй модæйы бацыд, бирæ нывæфтыд кæуыл ис, ахæм къæртткъабатæ. Фæстагмæ рахызтыстæм минимализммæ, иннæтæдæр нæ фæдыл. Модæ ивта æмæ нырма ивдзæн, фæлæ абоны онг нырыккон ирон къаба цы хуызмæ ’рцыд, уыцы хуыз ацы куыстуатæй рацыд.

Зайцевы тыххæй

- Хæрзиуджытыл дзургæйæ, мæ зæрдыл иу хабар æрлæууыд. Кæцыдæр аз нæм фæззæджы ссыд модельер Вячеслав Зайцев æмæ нæ дзаумæттæ йæ зæрдæмæ тынг фæцыдысты. Афтæ та-иу сæ рафæлдæхта, æмæ сæм бирæ ракæс-бакæс кодта. Фæлæ ницы сдзырдта æмæ ацыд. Рæстæг рацыд æмæ нæм уалдзæджы æрбацыд гæххæтт Сочийæ - хонæг, хъуамæ нын уым радтаиккой модæйы стырдæр хæрзиуæг - Сызгъæрин æлхуый. Æмæ йæ не ’мбæрстон, афтæ куыд рауад, нæхи куы нæ балæвæрдтам. Стæй уырдæм куы ’рцыдыстæм æмæ Зайцевы куы федтон, уæд æй бамбæрстон, кæй хъæппæрисæй райстам уыцы Кады нысан.

- Изольдæ, даргъ æмæ зын уыд дæ профессионалон фæндаг. Нæ газет кæсджытæй йæ бирæтæ нæ зондзысты æмæ ма сын, дæ хорзæхæй, радзур дæ фыццаг къахдзæфты тыхæй.

- Бирæ хатт æй дзырдтон. Фабрикæйы куыстæй рацыдтæн, зын замантæ æркодта, æхца дæр нæ уыд, куыст дæр. Иунæг хæсгард мæм уыд æмæ мын уый дæр чидæр адавта. Кæцæйдæр мæм дыууæ палтойы æрцыдис æмæ сæ бахастон Дзанайты Иваны номыл уынджы дуканимæ. Уым мын сæ мæ зонгæ баивта урс хъуымацыл. Уымæй размæ та Турчы ирон диаспорæйæн дарæстæ хуыдтон æмæ мын уыдон иу дзæкъул аксессуартæ балæвар кодтой. Уыдæттæй бахуыдтон дыууæ къабайы æмæ сæ ауæй кодтон. Фæлæ дарддæр кусын хъуыд æмæ æнæ аксессуарæй та рæсугъд къаба нæ бахуыйдзынæ. Ныр цы кæнон? Туркмæ цæуын хъуыд – æхца нæй. Уæд, никуы йæ ферох кæндзынæн, Такоты Таймураз мæм æхцайæ фæкаст. Ацыдтæн æмæ дзы балхæдтон, цы мæ хъуыд, уыдæттæ. Афтæмæй райдыдтон кусын. Æмæ фылдæр мæхиуыл нæ хъуыды кодтон, фæлæ мæ фæдыл ме ’мкусджытæй чи рацыд, уыдоныл. Уыцы зын рæстæг сæ куыст ныууагътой æмæ рацыдысты. Кусын хъуыд, æндæр гæнæн нын нæ уыд.

Дыууæ палтойæ нырыккон ирон культурæйы хъæздыг æмæ æнтыстджын дуне чи бахуыдта, уый у Гогичаты Изольда. Алы хъæбул не ’рхæссы йæ райгуырæн бæстæ æмæ культурæйæн кад æмæ ном, фæлæ Изольдæйæн уый йæ къухы бафтыд. Милан, Венеци, Флоренци, Гардайы цад, Канны, Париж, Като, Прага, Турк, Сири - ацы бирæ æндæр сахарты æмæ бæстæты зонынц ирон националон дарæс æмæ йын кæнынц кад алы хæрзиуджытæй. Æппæтт ацы кады нысанты разæй Гогичаты Изольдæ бæллы йæ гыццыл Иры сæйраг аивадон хæрзиуæгмæ – Хетæгкаты Къостайы премимæ. Ирон аивадæн ирон хæрзиуæг ма уа, уый, æвæццæгæн, сымахмæ дæр раст нæ фæкæсзæн, зынаргъ газеткæсджытæ… Цымæ конкурсы комиссимæ та куыд кæсы? Уый базондзыстæм 15-æм октябры Хетæгкаты Къостайы райгуырæн бон.

Изольдæйæн та нæ зæрдæ зæгъы ног æнтыстдзинæдтæ! Бузныг, нæ культурон хæзнатæ нын фидар къухæй фидар къухмæ чи дæтты, уыдонæн.

Æрмæг бацæттæ кодта Мамиаты Дианæ.

Къамтæ ист сты гом информацион фæрæзтæй