Ахсджиаг Хъуыддæгтæ
Нæ алыварс цы адæм ис, уыдоны ‘хсæн бирæ ис ахæмтæ, журналисты сисы аккаг чи у кæнæ газетон æрмæджы хъайтар чи суа. Алы хъæуы дæр ис, сæ цæст кæуыл æрæвæрынц, æхæмтæ. Уыдоны фæфæнды пайда хæссын сæ хъæуæн, се ‘мхъæуккæгтæн, цард æмæ йæ уавæртæ фæхуыздæр кæнын. Сæ архайд арæзт вæййы æнтыстдзинæдтæ райсынмæ. Æмæ къухы куы бафтынц, уæд стыр æхсызгондзинад æрхæссынц куыд цæрджытæн, афтæ чи сыл архайдта, уыдонæн дæр. Афтæ рауад, Гогаты Томæ, Буроны поселочы цæрæг, 2016 азы сывæллæтты рæвдауæндон раууатмæ куы ‘рхауд æмæ йын йæ куыст куы сног кæнын кодта, уæд.
Цæмæй райдыдта хъуыддаг
Уыцы рæстæг сывæллæтты рæвдауæндон аст азы нал куыста. Адæмы ныфс дæр нал уыди, æмæ скуса. Иуафон фæдзырдтой телеуынынады журналисттæм, цæмæй сын баххуыс кæной сывæлæттæн транспорт куыд уа алы бон Мызурмæ ласынмæ. Сæ фылдæр уыдысты рæвдауæндонмæ цæуыны кары, уыдис дзы скъоладзаутæ дæр. Томæ куыд радзырдта, афтæмæй уымæ дæр фæдзырдтой. Йæ лæппу Давидыл цыдис дыууæ азы.
«Æз æрбацыдтæн, мадæлтæ сæ цотимæ кæм сæмбæрд сты, уырдæм. Æнхъæлмæ кастысты телеуынынады æрбацыдмæ. Фæрсын сæ, не ‘мбырды ‘фсон цы у. Æз уарзын, цæмæй ныхас уа конструктивон æмæ хъуыддагыл. Ныййарджытæ афтæ: иу машинæ нын куы раттиккой, цæмæй нын нæ цоты ардыгæй Мызурмæ ласа. Æз сын афтæ - ууыл разы стут? Фæндагыл алцы дæр цæуы, кæм машинæ фехæлын зоны, кæм дуртæ æрызгъæлынц æмæ фæндаг бахгæнынц. Буроны сывæллæтты рæвдауæндоны фæзуатæй хуыздæр бынат куы нæ ис, арæзт йæхæдæг дæр бындурон æмæ бæстон у, къултæ æнæхъæн. Бамбæрстон, ацы хъуыддагмæ раст цæстæй кæй нæ кæсæм, нæ цæрæн хъæу нын цыма рæстæгмæйы бынат у, мæнæ ныр аирвæзон, мæ сывæллон ахъомыл уа, уый фæстæ та цы уа, уый уæд. Ахъуыды кодтон, нæ хъæуы скъола æмæ сывæллæтты рæвдауæндон куы нæ уал уа, уæд хъæу амалдзæн, суинаг ын нæй. Æмæ сын загътон, дзурдзыстæм транспорт нæ къухы бафта ууыл нæ, фæлæ ууыл, цæмæй нæм фæстæмæ сывæллæтты рæвдауæндон фæзына», - загъта нын Томæ.
Ног цæстæнгас
Ацы фарстмæ ныййарджытæ Томæйы фæрцы ног цæстæй æркастысты. Бамбæрстой, цæмæй цард йæ гаччы сбада ныртæккæ дæр æмæ уый фæстæ дæр, хъæуы рæвдауæндоны куыст сног кæныныл бацархайын. Иннæ фæндтæ сæ сæрæй аппæрстой. Телеуынынады кусджытæ сæм куы ‘рбацыдысты, уæд уыцы зондыл хæст уыдысты æмæ сæ уавæр раргом кодтой, сæ цæстæнгасимæ сæ базонгæ кодтой. Уыдон байхъуыстой, кæй зæгъын æй хъæуы, Алагиры райономæ дæр бацыдысты æмæ уыдоны цæстæнгас дæр базыдтой. Иу ныхасæй, загътой, хъуыддаг сараздзыстæм.
Рацыд рæстæг. Томæйы ныхæстæм гæсгæ, сфæнд кодтой йе ‘мкъай Зурабимæ официалон фыстæг арвитын æмæ йын дзуапп райсын. Æмбæрстой, официалон фыстæгæн, фарстæн хъуамæ уа официалон дзуапп рæстæджы æмгъуыдимæ йæ саразынæн. Арвыстой фыстæг Алагиры райономæ, иуцасдæр рæстæджы фæстæ дзуапп райстой, йæ мидис уыд ахæм: рох нæ нæу уæ хъуыддаг, архайæм ыл.
Сидт Уæрæсейы Федерацийы Президенты администрацимæ
Рацыдис та ноджыдæр рæстæг. Ницы ивддзинæдтæ æрцыд уыцы æмгъуыдмæ. Уæд Томæ сфæнд кодта Интернеты фæрцы Уæрæсейы Федерацийы Президенты Администрацимæ фæсидын. Цасдæр рæстæг та рацыд. Стæй сын дзуапп радтой, уæ сидтмæ уын æркæсдзыстæм, зæгъгæ. Бадзырдтой телефонæй республикæйы хицауадмæ, Томæйæн йæхимæ, загътой, рæвдауондоны фарстмæ æркæсын хицауадæн кæй бафæдзæхстой. Æнхъæлмæ кæсын та райдыдтой адæм. Афтæ рауад, æмæ Хуссар Федералон округæй цы сидтытæ уыд Президенты Администрацимæ, уыдонæй радон хуызы æвзæрст æрцыд Буроны сывæллæтты рæвдауæндоны фарст. Алы Хуссар Федералон окруджы субъекттæй æвзæрст цыдис иугай курдиæттæ æмæ дзы Буроны он бахауд. Кæд сæм бирæ курдиæттимæ фæсидынц, уæддæр загътой, рæвдауæндоны хъуыддаг тынг ахсджиаг у, æмæ йæм æркæсын хъæуы. Æрбадзырдтой Томæмæ телефонæй, бафарстой йæ, рæвдауæндонимæ хъуыддаг рæзы æви нæ. Уый хæдразмæ та дзырдтой республикæйы хицауадмæ, Алагиры райономæ. Уыдон загътой, зæгъгæ, махæн нæ проект цæттæ у. Томæ та загъта, уавæр нæ аивта. Стæй уæд рæвдзгомау сарæзтой ахæм проект, кæцымæ гæсгæ Буроны скъолайы иу хай лæвæрд æрцыдаид рæвдауæндонæн. Ахæм фæнд никæй зæрдæмæ фæцыд, уымæн æмæ скъола гыццыл у, 10 къласы йедтæмæ дзы нæй, æмæ йын йе ‘рдæг куы радтой рæвдауæндонæн, уæд ма дзы цы баззайдзæн? Ахæм уавæрыл дæр Томæ цæхгæр не сразы.
Ахадгæ видеоконференци
Уыцы рæстæг хъуамæ арæзт æрцыдаид видеоконференци Хуссар Федералон окруджы субъекттимæ Вячеслав Володинимæ - Президенты Администрацийы сæргълæууæджы хæдивæгимæ. Дзæуджыхъæуы ис сæрмагондæй Президенты Администрацийы минæвæрттæ кæм кусынц, ахæм бынат. Фæхуыдтой уырдæм Томæйы. Сæ куысты уагæвæрд тынг йæ зæрдæмæ фæцыд, бацархайдтой, цæмæй Томæйæн гæнæн фæуа комкоммæ уавæр бамбарын кæнын.
«Мæнæн уый уыд стыр æргомдзинад, нæ Президенты Администраци йæхи афтæ хорз æмæ раст кæй равдыста. Адæм бирæ хæттыты, уавæр æнæмбаргæйæ, фæдзурынц хицауады ныхмæ. Куыд бамбæрстон, афтæмæй фылдæр хатт æнæхъуаджы. Ныр мæхæдæг комкоммæ куы сæмбæлдтæн сæ куыстимæ, сæ кусджытимæ, уæд æрцыдтæн ахæм хатдзæгмæ: цыфæнды курдиат, информаци цалынмæ уæлдæр хицауадмæ фæхæццæ уа, уæдмæ бирæ инстанциты сæрты ахизы æмæ йæ райдайæн хуыз ивд æрцæуы. Мæ хъуыдымæ гæсгæ, чиновник у адæмæн лæггадгæнæг. Уыцы куыст кæнæн ис, æрмæстдæр адæмы уарзгæйæ, нæй йын кæнæн æхцайыл. Дæ республикæ, дæ бæстæ куы нæ уарзай, уæд ын аккаг лæггад дæр нæ бакæндзынæ. Стыр æхсызгондзинадимæ зæгъын, гыццыл кæй нæй ахæмтæ, адæмы пайдайæн чи кусы», - радзырдта Томæ.
Видеоконференцийы рæстæг архайджыты сбадын кодтой хицæн аудиториты: Томæйы, ХФО хицауады минæвæртты, Битарты Вячеславы, уæд æххæст кæнын райдыдта рæстæгмæ нæ республикæйы сæргълæууæджы хæстæ, районы администрацийы æмæ ахуырады кусджыты, республикæйы ахуырады Министрады минæвæртты. Томæйы рæстæг куы ‘рхæццæ конференцийы радзурынмæ, уæд зыдта, минут йедтæмæ йын рæстæг кæй нæй. Володин йæ фарст радта. Развæлгъау бирæ фæхъуыды кодта Тома, хуыздæр куыд зæгъа, цæмæй йæ фехъусой. Бамбарын кодта йæ курдиаты мидис. Ныр та Володинæн хыгъдлæвæрд радтой алы къабæзты минæвæрттæ, проект цæттæ у, зæгъгæ, куыст цæуы. Фæнд кæнынц скъолайы ‘рдæгæй рæвдауæндон саразын.
Уыцы рæстæг, Томæ куыд радзырдта, афтæмæй йæ сæрмæ æваст æрцыд иу хъуыды: Володин цæмæй зоны, не скъола цавæр у, цы хуызæн у. Уый, чи зоны, æнхъæл у, нæ скъола дыууæ-æртæуæладзыгон у. Æмæ уымæ гæсгæ алы структурæты минæвæрттæ цы дзурынц, уый хъустыл æмбæлы растæй, дзургæйæ алцыдæр раст уайы. Æмæ сæ ныхас куы фесты, уæд Володин афтæ бакодта: «Æз уынын, æмæ ацы фарст лыггонд æрцыд - рæвдауондон уæм уыдзæн».
Æнæнхъæлæджы фæзылд
«Конференцийы рæстæг йæ кæронмæ фæцæй хæццæ кодта. Æмбарын, ныртæккæ мын ныхасы бар нал уыдзæн, æмæ хъуыддаг баззайдзæн, мах куыд нæ фæнды, ахæм уагыл.
Тыхсын, ахæм адæймаджы ныхас куыд акъуырон, ууыл. Æз куыд Томæ мæ ныфс нæ бахастаин уымæ, фæлæ мæ фæстæ - адæм, бæрнондзинад æнкъаргæйæ йын æрдæгыл йæ ныхас акъуырдтон. Афтæ йын бакодтон – фæлæуут ма! Фыццаг мæ нæ бамбæрста, афтæ банхъæлдта, бастдзинадимæ цыдæр къуыхцытæ ис. Стæй йын загътон, ницы къуыхцытæ ис, æмæ райдыдтон дзурын.
Æвæццæгæн, афтæ æнхъæл стут, махæн нæ скъола цалдæруæладзыгон у, уый афтæ нæу. У гыццыл æмæ иууæладзыгон агъуыст 10 кабинетимæ. Тынг смæсты ацы ныхæстæм, Битарты Вячеславы бафарста, федтай скъолайы агъуыстытæ, зæгъгæ. Нæ-а йын бакодта. Æмæ уæдæ куыд ‘рбацыдыстут æдзæттæйæ видеоконференцимæ? Ногæй та бафæдзæхста Володин нæ республикæйы сæргълæууæгæн ацы фарстмæ 'ркæсын», - радзырдта Томæ.
Володин бардзырд радта, цæмæй нæ республикæйы сæргълæууæг йæ дæлбар адæмимæ ацæуой Буронмæ æмæ бынаты равзарой уавæр. Видеоконференцийы фæстæ æцæгæйдæр иууылдæр æрцыдысты хъæумæ – Битарты Вячеслав, Огъуаты Алан, Алагиры районо æмæ иннæтæ. Хъæуы адæм æрæмбырд сты скъолайы раз. Федтой скъола, мидæмæ бацыдысты, бамбæрстой, йæ уавæртæ æппындæр кæй нæ бæззынц сывæллæтты рæвдауæндонæн. Уырдыгæй схызтысты рæвдауæндонмæ, æркастысты арæзтмæ, йæ фæзуатмæ æмæ загътой, диссаджы бынат, арæзтæн йæ къултæ хъæддых: æрмæст ам скæнын хъæуы фæстæмæ сывæллæттæн рæвдауæндон. Уыцы фæндыл хъуыддаг алыг.
Адæмы фарнæй
Томæ зæгъы, æмæ æнæ адæмы тыхæй, æххуысæй ницы рауадаид. Огъуаты Аланы хъусдардæй хъуыддаг рæзын райдыдта. Дзебысаты Гермæн арæзтадон куыстытæ райста йæхимæ. Афтæмæй 2015 азы сæрдæй ног азмæ рæвдауæндон цалцæггонд æрцыд, рауад дзы рæсугъд арæзт, нырыккон æппæт домæнтæн дзуапп чи дæтты. Йæ куыст кæнын райдыдта уалдзæджы 2016 азы, цалдæр мæйы та бахъуыд рæвдауæндон баифтонг кæнынæн. Томæ бакуыста афæдзы бæрц йæ сæргъы. Уыцы рæстæгмæ йын йæ куыст дзæбæх уагыл сæвæрдта, бынæттон цæрджытæн фæзындис куыстуæттæ. Бирæ æххуыс бакодтой бынæттон адæм: чи хуыссæны цъæрттæ хуыдта, чи мебель æмбырд кодта, чи та-иу бырæттæ рахаста. Æмæ уый фæрцы дзæбæх фæстауæрц æхцæйæ кодтой, æмæ та–иу уыдон дæр рæвдауæндонæн пайда фесты. Томæйæн йæхи бинонтæ йе ‘мрæгъ æрлæууыдысты феххуыс кæнынмæ: йе ‘мкъай Зураб, йæ мад Луизæ, йæ хо Эльзæ. Фæсивæд дæр иуварс никуы баззадысты, се ‘ххуысы хай хастой. Уæлдай æххуыс бакодтой Кучиты Радик æмæ Уаниты Хетæг, уæд 7 къласы ахуыр кодтой. Дыууæ азы дæргъы та сæ цæст дардтой рæвдауæндоны куыстмæ.
Абон дæр Буроны сывæллæтты рæвдауæндон æнтыстджынæй кусы. Томæ дзы сæргълæууæгæй нæ баззад - йæхи афтæ бафæндыд, фæлæ зæгъæн ис, сыгъдæг зæрдæйæ ныууагъта ацы куыст, уымæн æмæ йын уаг сæвæрдта дæсны коллективы ‘нцой.
Хъуæы хъуыддæгтæй йæхи иуварс нæ ласы, кæддæриддæр йе ‘ххуысы хай бакæны. Куыд нын радзырдта Буроны клубы хицау Бердыты-Сихъоты Ритæ, афтæмæй сын Томæ сæ куыстæн тынг баххуыс кæны: «Æрæджы лæвæрдтам хыгъдон концерт. Хъуыдис нæ кафтытæн националон дарæс. Уыцы куыст йæхимæ Томæ райста æмæ нын хъæугæ дарæстæ бахуыдта. Тынг бузныг дзы стæм», - загъта Ритæ.
Томæйæн йæхи ныхæстæм гæсгæ, афтæ вæййы, æмæ кæцыдæр уавæрты, цы фæнды зын куы кæсой адæймагмæ, уæддæр зондæй фенкъары, иуфарс хи айсæн кæй нæй. Цард афтæ бацамоны, æмæ бацархайын фæхъæуы. Дæ хъæу, адæмы куы уарзай, уæд дзы æнæмæнгæй пайда уыдзæн. Хорз, бæззон хъуыддæгтæ та иннæты разæнгард кæндзысты. Цæй, уæдæ дарддæр хорздзинад ракæнынмæ рады чи ‘ралæудзæн? Æнæмæнг ис ахæмтæ æмæ уыдзæн, мах ты ныфс ис æмæ уын дарддæр сæ кой кæй кæндзыстæм.
Фарс бацæттæ кодта
Хъайтмазты Заремæ
